Äà n guitar ra Ä‘á»i từ lúc nà o?
Vá»›i má»™t xã há»™i Ä‘ang ngà y cà ng phát triển thì việc các môn thể thao dân gian như đà n guitar, piano là 1 trong các môn thể thao không thể bá» qua được. Vì thế đã có rất nhiá»u bạn đã tham gia và o môn thể thao dân gian nà y vá»›i mục Ä‘Ãch giải trà và thư giản sau những giá» là m việc căng thẳng. Tuy nhiên khi tham gia thì ai cÅ©ng biết nó là 1 môn nghệ thuáºt dân gian nhưng chắc chắn vá»›i má»i ngưá»i là chưa ai từng tìm hiểu xem đà n guitar nà y có nguồn gốc ra Ä‘á»i từ đâu và phát triển như thế nà o. Và để giúp má»i ngưá»i hiểu rõ hÆ¡n vá» vấn đỠnà y thì hôm nay nhạc cụ vÅ© uyên cá»§a chúng tôi xin giá»›i thiệu sÆ¡ nét vá» nguồn gốc ra Ä‘á»i cá»§a đà n guitar cho má»i ngưá»i cùng biết
SÆ¡ nét vá» nguồn gốc ra Ä‘á»i cá»§a đà n guitar
ÄÃ n classic classic
Tổng hợp Guitar bắt đầu từ đâu? Nó là sá»± kết hợp đông tây, có nguồn gốc từ các dân tá»™c Aráºp cổ đại rồi trải qua thá»i gian được hiệu chỉnh để có hình dáng, tÃnh năng như ngà y nay. Bất kỳ loại nhạc gì cÅ©ng có thể thể hiện trên guitar má»™t cách hiệu quả đáng ghi nháºn. Và guitar được tiên Ä‘oán là nhạc cụ cổ Ä‘iển “Vua†cá»§a thế ká»· 21 vì tiá»m năng phát triển cá»§a guitar là má»™t ẩn số trong khi các nhạc cụ khác đã được phát triển hết(trừ âm thanh Ä‘iện tá»).
Thế ká»· 16:- Thá»i kỳ nà y đã có những tác phẩm viết theo lối ký âm cổ cho những loại đà n dây có phÃm bấm như Vihuela, Luth, Guitar…Tại Tây Ban Nha, Vihuela lên ngôi thay cho Luth. Các nhà khảo cổ tìm được những tác phẩm như váºy viết và o 1536.
– Quyển sách đầu tiên nói vá» guitar, nhiá»u tác giả, viết năm 1586.
– Những nhạc sÄ© đà n dây thá»i kỳ nà y: F de Milano(1497-1543), Luis Milan(1500-1565), L Narvaez(1500-1555), A.Mudarra(1546-1580), M Fuenllana(?-1579), John Dowland(ngưá»i Anh 1562-1625), D Pisador(1552)…
Thế kỷ 17:
– Lần đầu tiên, guitar được nhiá»u ngưá»i mến má»™ và phổ biến rá»™ng.
-Những nhạc sÄ© thá»i kỳ nà y: F Corbetta(1615-1681), R de Visse(1650-1752), G Sanz(1674-1710)…
-Cuối thế kỷ 17, đà n dây bấm mất ưu thế.
Thế kỷ 18:
-Guitar không còn má»™t chút tiếng tăm nà o, Luth cÅ©ng như váºy . Riêng ở Äức, Luth vẫn có vị trà vì các nhạc sÄ© Äức giá»i sáng tác cho đà n nà y rất nhiá»u. J Bach viết má»™t số bà i cho Luth rất tuyệt
-Cuối 18, Guitar bắt đầu trá»—i dáºy. Các nhạc sÄ© Luth và guitar như :S.l. Weiss(1686-1750), JL Krebs(1713-1780), L Bocherini(1743-1805)…có những tác phẩm có giá trị cao.
Thế kỷ 19:
-Äà n guitar có hình dáng hiện nay ra Ä‘á»i vá»›i 6 dây đơn bởi Antonio Torres(1854) ( ÄÆ°á»£c coi là cha đẻ cá»§a cây đà n guitar hiện đại )
-Kỹ thuáºt diá»…n tấu và trà o lưu sáng tác guitar phát triển vượt báºc. Các nhạc sÄ© tên tuổi trong âm nhạc cổ Ä‘iển hà n lâm rất nhiá»u: Carulli, Giuliani(Ã), F Sor,Aguado(Tây ban Nha)… cho đến Paganini,Carcassi, Coste,Legnani, Molino..
-Cuối 19, guitar lại mất ưu thế do quá nhiá»u dà n nhạc giao hưởng xuất hiện…trong khi Guitar chá»§ yếu là chÆ¡i đơn.
Thế kỷ 20:
-Sá»± xuất hiện cá»§a nhạc sÄ© F.Tarrega cùng hai môn đệ M.Llobet và E.Pujol gây được nhiá»u sá»± chú ý và ngạc nhiên cá»§a giá»›i nghiên cứu.
-Segovia(1893-1987) cách mạng toà n diện vá» kỹ thuáºt, phát triển phong trà o biểu diá»…n và sáng tác trên khắp thế giá»›i.
Những nghệ sĩ guitar lớn của thế kỷ có thể kể đến như : Segovia, Julian Bream, A Lagoya, N Yepes, A Diaz, John Williams…
Thế kỷ 21:
– Guitar đã phổ biến tại má»i châu lục phát triển thà nh nhiá»u trưá»ng phái nhá» khác nhau và khi kỹ thuáºt xây dá»±ng nhà hát đã phát triển, guitar sẽ lên ngôi!
Äôi Ä‘iá»u vá» sá»± phát triển cá»§a đà n guitar
Cấu tạo cảu đà n guitar
Guitar thế kỷ 17
Äầu 17, hệ thống dây đà n đã cố định (A, D, G, B, E) vá»›i bốn hà ng dây đôi và dây Mà đơn. Nhiá»u nhạc sÄ© xuất sắc đã xuất hiện như : G Sanz, Pisador, R de Visee, Kasperger, Corbetta…Thá»i kỳ nà y Spanish Guitar rất phổ biến từ quần chúng đến các cung đình. Các vua chúa rất chuá»™ng guitar và má»i các nghệ sÄ© giá»i và o triá»u dáºy đà n như Gaspar Sanz, Robert de Visee… Tiếng đà n guitar thá»i nà y tròn, dà y và ấm hÆ¡n guitar hiện nay. Nhiá»u bức vẽ vá» các nghệ sÄ© guitar vá»›i cây đà n đã ra Ä‘á»i.
Cuối 17, đà n Clavecin xuất hiện(tiá»n thân piano). Loại đà n nà y có âm lượng to, hoà thanh lại hoà n chỉnh nên các loại đà n dây bị mất vị thế nhanh chóng. Guitar không tránh khá»i Ä‘iá»u nà y.
Guitar thế kỷ 18
Suốt ná»a đầu thế ká»· 18, guitar sống thầm lặng song vẫn có những ngưá»i yêu mến guitar âm thầm nghiên cứu, truyá»n thụ. Ở châu Âu, guitar được lưu truyá»n trong dân gian và chÃnh Ä‘iá»u nà y lại là má»™t may mắn lá»›n cho guitar. Ngưá»i ta đã thêm ra sá»a và o cấu trúc đà n cho âm thanh guitar gần gÅ©i hÆ¡n chứ không kiểu lịch lãm hà n lâm như ở thế ká»· 17. Bầu đà n hẹp lại và dần chuyển hình số 8, dây Mì được thêm và o để hiệu chỉnh âm trầm tôt hÆ¡n. Quyển sách cá»§a nhạc sÄ© F.Moretti viết năm 1799 có nói vá» Ä‘iá»u nà y.
Má»™t ngưá»i có công nhất vá»›i guitar trong 18 là Miguel Garcia. Ông nà y đã cổ vÅ© cho các nhạc sÄ© trẻ sáng tác cho guitar ở rất nhiá»u nÆ¡i. Äây chÃnh là thế hệ là m nên thà nh công cho guitar trong thế ká»· 19.
Còn việc hình đà n guitar chuyển dần sang hình số 8 vá»›i 6 dây đơn thì chưa có ai khẳng định là do nước nà o. Có lẽ là nhá» sá»± uyển chuyển há»c há»i lẫn nhau cá»§a các trưá»ng phái. Trưá»ng phái Tây Ban Nha thì phần bầu đà n tiếp vá»›i cần cong hÆ¡n kiểu số 8 còn các trưá»ng phái Äức, à thì chá»— đó hÆ¡i vuông hÆ¡n.
Guitar thế kỷ 19
Do sá»± định hình cây đà n và hệ thống dây hoà n chỉnh vá»›i 6 dây đơn, cả kỹ thuáºt sáng tác và nghệ thuáºt trình tấu guitar phát triển nhanh chóng . Má»i trưá»ng phái Ä‘á»u xuất hiện những thiên tà i. Ở à có Giuliani, Carulli, Carcassi, Paganini..còn ở Tây Ban Nha phải kể đến D Aguado, Sor. Äặc biệt là Sor, má»™t nhạc sÄ© xuất thân từ vốn hoà thanh phong phú cá»§a Piano song lại sáng tác, dá»±ng nên má»™t kho tà ng lá»›n cho guitar. Có thể nói ná»a đầu 19 là thá»i kỳ hoà ng kim thứ hai cá»§a guitar.
Năm 1854, những cây đà n guitar có cấu trúc má»›i(như hiện nay) hình thanh và âm sắc tuyệt hảo. Má»™t nghệ nhân tên Antonio Torres đã nghiên cứu tìm ra cách chỉnh cấu hình bên trong đà n và nghệ thuáºt tinh chế gá»—. Các cây đà n có âm thanh vừa đẹp lại vừa chuẩn xuất hiện. Phải nhiá»u chục năm sau đó ngưá»i ta má»›i phát hiện ra những bà kÃp là m đà n cá»§a Torres. Tuy nhiên trong thá»i kỳ nà y, guitar lại phát triển mạnh nhất ở Pháp chứ không phải Tây Ban Nha. Paris tụ hợp được những nhạc sÄ© danh tiếng nhất.
Thế nhưng không lâu sau đó, các dà n nhạc giao hưởng xuất hiện, sá»± vượt trá»™i cá»§a âm lượng dương cầm, sá»± vượt trá»™i vá» giai Ä‘iệu cá»§a violin đã đẩy guitar và o má»™t tình thế cấp bách. Khối lượng tác phẩm guitar thì sao bì được vá»›i các loại đà n kia. Và ngưá»i ta những tưởng guitar thế là hết.
Thế nhưng trong rủi có may, các tác phẩm của các loại đà n kia(Albeniz, Granados…) trong thế kỷ 20 được soạn lại cho guitar mà lại rất hiệu quả. Nhìn từ góc độ hiện tại nà y thì có lẽ guitar chỉ nhún mình để lùi 1 tiến 2.
Trong tình cảnh nà y,má»™t nhạc sÄ© có công lá»›n là Napoleon Coste(1806-1883, ngưá»i Pháp) vẫn viết cho guitar, vẫn âm thầm nghiên cứu cho dù cây đà n Ãt được ưa chuá»™ng.
Song rồi “sau cÆ¡n mưa trá»i lại sángâ€, má»™t tia sáng từ cuối đưá»ng hầm bắt đầu hiện ra. Äó chÃnh là Tarrega. F.Tarrega(1852-1909) được xem là ngưá»i mang lại sá»± hồi sinh thứ ba cá»§a guitar. Ông nà y hoà n toà n có thể thà nh đạt vá»›i piano vá» cả biểu diá»…n cÅ©ng như sáng tác lý luáºn song lại chá»n guitar để dấn thân. Äó là sá»± quyết định dÅ©ng cảm, nguy hiểm song đầy vẻ vang.
Tarrega cùng hai môn đệ chÃnh là Llobet và Pujol đã soạn lại các tác phẩm nổi tiếng cho guitar. Há» cùng sáng tác, biểu diá»…n và kêu gá»i phong trà o cho guitar.
Guitar thế kỷ 20
Tuy váºy phải chỠđến Segovia ra Ä‘á»i, vị trà cá»§a cây đà n má»›i tháºt sá»± thăng hoa. Ngưá»i nà y đã bá» 40 năm ròng rã tá»± nghiên cứu cây đà n để phát triển toà n diện kỹ thuáºt. Bên cạnh đó cá tÃnh và nhân cách cá»§a ông đã thu phục, cuốn hút rất nhiá»u nhạc sÄ© để hỠđến và viết cho guitar.
Từ 1918 thì ngà y cà ng có nhiá»u nhà soạn nhạc viết cho guitar, ngưá»i há»c cÅ©ng đông dần. Äà n guitar phát triển nhanh chóng trên toà n cầu. Từ đây, cây đà n là má»™t thứ nhạc cụ huyá»n diệu vô song.
Tất cả pop, rock cÅ©ng nhá» Segovia mà có guitar. Song thiên hướng cá»§a Segovia là muốn guitar là má»™t nhạc cụ cổ Ä‘iển đầy má»±c thước, đẹp lá»—ng lẫy. ChÃnh sá»± nghiêm túc nà y là m những Horowitz cá»§a piano hay Menuhin cá»§a violin cÅ©ng thừa nháºn cây đà n guitar tháºt kỳ diệu.
Và từ đây, guitar được công nháºn như nhạc cụ mang tÃnhâ€nhân bản†nhất vì nguồn âm do hai tay con ngưá»i phát ra(chỉ sau Opera). Âm sắc và hoà thanh guitar vô cùng phong phú mở ra rất nhiá»u phong cách nghệ sÄ© biểu diá»…n cÅ©ng như trưá»ng phái sáng tác. Hiếm có nhạc cụ nà o mà ngôn ngữ biểu cảm gần bằng giá»ng hát con ngưá»i. Vì váºy đà n guitar cá»§a Segovia còn gá»i là cây đà n biết hát!
Trên đây là các giá»›i thiệu sÆ¡ nét vá» nguồn gốc ra Ä‘á»i cá»§a đà n guitar mà bạn cần nên biết, hy vá»ng qua bà i chia sẽ nà y ngưá»i chÆ¡i đà n sẽ am hiểu hÆ¡n vá» các thế hệ lịch sá» chÆ¡i đà n guitar cá»§a dân tá»™c và từ đó có thể phát huy thêm tinh thần yêu mến môn thể thao dân gian nà y
Thực hiện: Thiên Phú (Nguồn: internet)